Saraybosna Kuşatmasının İzleri Hala Var mı?

Bu soruyu sormak için Saraybosna'ya gitmen gerekmiyor. Ama cevabı anlamak için gitmen gerekiyor.

Evet, izler var. Ve kimse saklamıyor.

Saraybosna sokaklarında yürürken bazı binalarda delikler görüyorsun. Mermi delikleri değil — çapları 3-5 santimetre, yüzlerce tane, taşın içine işlemiş. Bazı binalar restore edilmiş, bazıları hala o haliyle duruyor.

Bu bir ihmal değil. Bilinçli bir hafıza.

Şehir merkezinde, Ferhadiye Caddesi'nden Baščaršija'ya yürürken dikkat edersen kırmızı reçineyle doldurulmuş küçük “çiçek” şekilli izler görürsün. Bunlara Saraybosna Gülü diyorlar. Bir topun ya da bombanın isabet ettiği, insan ölen her yere bu gül şekli yapılmış. Asfalttaki yara izleri, anma olarak dönüştürülmüş.

Tunel Müzesi: Gitmen şart

Şehir merkezinden 20 dakika uzakta, Butmir semtinde. Kuşatma sırasında açılan ve şehrin dış dünyayla bağlantısını sağlayan tek yol olan tünel korunmuş.

Orijinal yer altı koridorunun 25 metresini hala yürüyebiliyorsun. Tavan alçak, karanlık, dar. Bir sürtünme hissediyorsun — fiziksel değil, daha ağır bir şey.

• Giriş: 10 BAM (~5 EUR)
• Her gün açık
• Ulaşım: Merkeze taksi 15-20 BAM, uber alternatifleri de çalışıyor

Sniper Alley

Bugün Zmaja od Bosne Bulvarı denen bu cadde, kuşatma sırasında keskin nişancıların aralıksız kontrol ettiği ana arterdi. Şimdi modern binalar ve kafeler var. İnsanlar yürüyor, çocuklar oynuyor.

Bu kontrastı beyin işleyemiyor ilk başta. Sonra bir şekilde oturuyor.

Nasıl gezilmeli?

Tek başına gezebilirsin — bilgi tabelaları var, müzeler hazır. Ama şunu söyleyeyim: Bir yerel rehberle ya da kuşatmayı bilen biriyle gezersen her şey değişiyor. Bir binanın önünde “burada 80 kişi öldü” diyebilen biri, o taşı farklı gösteriyor.

Ben her gruba Tunel Müzesi'ni dahil ediyorum. Seçimlik değil.

Ruh Navigasyonu Notu

Saraybosna sana ağır bir şey söylüyor: İnsanlar en kötü şeyleri yaşayabilir, ve hala kahve içebilir, şarkı söyleyebilir, gülebilir.

Kuşatma izleri şehirden silinmemiş çünkü bu insanlar onu unutmak istemiyor. Hatırlamak onlar için daha güçlü.

“Saraybosna, yaraları güzelliğe dönüştüren bir şehirdir.”

Buraya “yenilenme” modunda gidenler aslında haklı. Çünkü Saraybosna'nın direnci, şehrin dokusunda. Sen onu sadece görüyorsun.